De moderniserings­paradox

Elke organisatie draait op applicaties die ooit een bewuste keuze waren, gebouwd op basis van de eisen van toen. Een applicatie die draait, vervang je niet zomaar. Maar de organisatie groeit en de markt en technologie veranderen, terwijl de applicatie hetzelfde blijft. Denk aan een ERP-systeem dat de administratie van vijftien jaar geleden prima ondersteunde, maar nu geen koppeling met moderne dataplatformen aankan. Het verschil tussen wat de organisatie wil en wat haar applicaties aankunnen, groeit elk jaar. Hoe groot dat verschil inmiddels is, begint bij de leeftijd van de applicaties zelf.  

Bijna de helft van de organisaties (45%) werkt met bedrijfskritische applicaties van tien jaar of ouder. De leeftijd zegt op zichzelf niets over de kwaliteit. Maar een applicatie van tien jaar oud is gebouwd op basis van de eisen van tien jaar geleden. Toen draaide de meeste software nog niet in de cloud en waren de huidige eisen rond security en compliance er nog niet.  

Gevraagd of ze het IT-landschap vandaag opnieuw zo zouden inrichten, zegt 41 procent dat ze het grotendeels of volledig anders zouden doen.  

Het ontbreekt organisaties niet aan plannen voor de lange termijn. Zeven op de tien (72%) hebben een meerjarenstrategie voor modernisering, maar bij bijna de helft (42%) loopt de uitvoering achter op de planning. Hier wordt de paradox voor het eerst zichtbaar in cijfers.  

De leeftijd van de applicaties is één ding. Wat die veroudering met de organisaties doet, is een ander. IT is namelijk allang geen dienst meer die stil op de achtergrond draait. Het IT-landschap bepaalt wat een organisatie kan en wat niet. Toch werken IT-beperkingen in veel organisaties de andere kant op. Ze sturen strategische keuzes in plaats van ze te faciliteren. 

Dat zie je terug in de cijfers. 56 procent van de organisaties liet de afgelopen twee jaar een strategische kans liggen omdat de IT-systemen die niet konden ondersteunen. De prijs van een verouderd landschap is dan ook niet langer abstract. Het vertaalt zich concreet naar een gemiste opdracht, een uitgestelde uitbreiding of een kans die naar een concurrent gaat.  

Bij een derde van de organisaties (31%) sluiten IT- en bedrijfsstrategie beperkt of niet op elkaar aan, met direct effect op het tempo waarin kansen kunnen worden gepakt. Die afstand heeft gevolgen voor het tempo. Meer dan de helft (56%) kan met de eigen IT-applicaties snel inspelen op nieuwe kansen in de markt. De rest verliest tijd op het moment dat het erop aankomt. Bij kwetsbare applicaties wint de angst voor uitval het van de ambitie. 33 procent erkent dat IT-beslissingen eerder uit angst voor verstoring van bedrijfsprocessen worden genomen dan vanuit strategische visie.   

De meerderheid (59%) geeft aan dat de beperkingen van de huidige applicaties de strategische keuzes in sterke tot zeer sterke mate beïnvloeden. De IT-systemen sturen daarmee de strategie, in plaats van andersom.  

Dat het IT-landschap de strategie stuurt, verschuift modernisatie van een technische kwestie naar een bedrijfseconomische. 41 procent ervaart de applicaties als een rem op de groei. Wie wacht, betaalt niet alleen in onderhoud, maar in gemiste groei. 

Die beslissing ligt bovendien vaak eenzijdig: bij 54 procent van de organisaties bepaalt de IT-afdeling zelf de meeste IT-strategie, terwijl de gevolgen de hele organisatie raken. 

De beslissing zit bij een kleine groep. Datzelfde geldt voor de kennis die de applicaties draaiende houdt. Bij een meerderheid van de organisaties (60%) is sprake van sterke tot volledige afhankelijkheid van een kleine groep specialisten. De specialisten die de legacy-applicaties kennen, zijn schaars en worden ouder. Hun kennis is bovendien zelden vastgelegd, omdat ze die zelf nooit nodig hadden op papier. Wat in iemands hoofd zit, staat nergens anders. 

En die afhankelijkheid wordt met de dag nijpender: acht op de tien organisaties (81%) zien een reëel risico op verlies van kritieke IT-kennis door pensionering of vertrek in de komende drie jaar. Dit is geen risico voor later. Het speelt nu al. De hele bedrijfsvoering leunt op een paar mensen die de deur uit lopen, en met hen verdwijnt het vermogen om de applicaties te beheren, aan te passen en veilig te houden. 

De afhankelijkheid blijft niet beperkt tot de eigen mensen. Bijna de helft van de organisaties (48%) ziet de afhankelijkheid van (internationale) technologieleveranciers als een risico voor de controle en autonomie over de eigen IT-omgeving. De kennis zit bij enkele mensen, de sleutels deels bij externe partijen. In beide gevallen ligt de regie niet volledig bij de organisatie zelf.  

Afhankelijkheid van mensen en leveranciers heeft een prijs. Bij bijna de helft van de organisaties (48%) gaat meer dan de helft van het IT-budget naar onderhoud. Onderhoud is onvermijdelijk - ook moderne software vraagt erom. Het verschil zit in de kosten: het up-to-date houden van moderne applicaties is minder kostbaar, terwijl het onderhoud van verouderde applicaties steeds duurder wordt, onder meer door de schaarse specialistische kennis die ervoor moet worden ingehuurd.

De belemmeringen voor modernisaties zijn divers met kosten van vervanging of migratie als grootste obstakel.  

Tegelijk leeft de ambitie om de verhouding tussen onderhoud en innovatie om te buigen. 63 procent verwacht dat de IT-investeringen de komende drie jaar verschuiven richting innovatie. Of die verschuiving doorzet, hangt ervan af of de belemmeringen worden aangepakt. 

Het inzicht ontbreekt niet: ruim de helft van de organisaties (57%) heeft een helder beeld van de kosten en risico's van het in stand houden van het huidige IT-landschap. 51 procent benadert modernisatie als strategische investering in plaats van als kostenpost. Toch erkent ruim een derde (37%) dat de technologiekeuzes van tien jaar geleden vandaag meer kosten dan ze opleveren. Het inzicht is dus aanwezig. De stap die eruit zou moeten volgen, blijft de uitdaging. 

Legacy-applicaties zijn niet alleen duur in onderhoud en beperkend in functionaliteit. Ze vormen ook een groeiend veiligheids- en compliance-risico. Verouderde applicaties krijgen minder updates, kennen meer bekende kwetsbaarheden en sluiten steeds slechter aan op actuele wet- en regelgeving.  

Bijna zes op de tien organisaties (58%) had de afgelopen twee jaar te maken met een security- of compliance-incident dat direct te herleiden was naar verouderde software.  

Toch is security nog geen dominante aanjager van modernisatie: slechts veertien procent noemt een security-incident of datalek als belangrijkste reden om versneld te moderniseren. Dat is opvallend weinig, want incidenten zijn voor veel organisaties geen uitzondering. Ze maken ze mee, maar grijpen ze niet aan als moment om te vernieuwen. Het risico wordt herkend, de consequentie blijft uit. 

Toch speelt security wel degelijk mee in de afweging om te investeren. Voor twintig procent zou verhoogde security en compliance, als aantoonbaar resultaat, de sterkste reden zijn om in modernisering te investeren. Daarmee tekent zich een patroon af. Security zet organisaties pas in beweging als het concreet wordt: een incident dat al heeft plaatsgevonden of een verplichting die geen uitstel meer toelaat.  

Geen technologie staat hoger op de agenda dan AI. Het is de grootste drijfveer voor versnelde modernisatie en de belofte is groot: snellere processen, betere beslissingen, nieuwe diensten. Maar AI maakt die belofte alleen waar in een omgeving die ervoor gebouwd is. Het vraagt om gestructureerde, toegankelijke data, om koppelingen die snel te leggen zijn en om applicaties die verandering aankunnen zonder dat elke wijziging een risico vormt. Precies die eigenschappen ontbreken in de meeste verouderde applicaties. 

En dat geldt voor de meeste organisaties. Slechts elf procent is volledig in staat om nieuwe technologie in de huidige IT-omgeving te integreren zonder aanpassingen. Voor de overgrote meerderheid vraagt AI dus eerst om aanpassingen aan de bestaande omgeving. Hoeveel werk dat is, verschilt. Een op de vijf (21%) heeft grote investeringen nodig voordat nieuwe technologie inpasbaar is. Voor die groep is AI geen kwestie van aanzetten. Het is eerst verbouwen. 

En het raakt breder dan AI alleen. Bij een kwart (23%) kunnen de huidige IT-omgevingen sowieso niet inspelen op nieuwe kansen in de markt, of die nu uit AI voortkomen of ergens anders vandaan. Daarmee is de ambitie niet het probleem. Het fundament is het probleem. 

De vorige hoofdstukken brachten de prijs van uitstel in beeld. Dit hoofdstuk verschuift de blik naar de organisaties zelf: hoe urgent ze modernisatie achten, welke aanleiding hen in beweging zet en welk resultaat hen over de streep trekt. 

De urgentie wordt breed herkend. 52 procent acht modernisatie urgent tot zeer urgent. Voor de meerderheid is modernisatie dus geen vraag voor later, maar een opgave voor nu.  

AI voert de lijst aan van wat organisaties daadwerkelijk in beweging zet.  

Wat opvalt: de risico's die eerder in dit rapport als grootst naar voren kwamen, kennisverlies en stijgende kosten, worden door organisaties zelf nauwelijks als directe aanleiding genoemd. Blijkbaar zet AI wel in beweging wat kostenoverwegingen niet voor elkaar krijgen. 

Over de gewenste aanpak bestaat weinig twijfel. De meerderheid (70%) wil stapsgewijs moderniseren. Die wens is begrijpelijk: organisaties willen risico en kosten beheersbaar houden en de bedrijfsvoering laten doorlopen. Maar aan die voorkeur zit een keerzijde. Stapsgewijs mag geen synoniem worden voor eindeloos uitstellen. Zonder duidelijke route wordt "stap voor stap" al snel "later". 

Ook over het gewenste resultaat is de organisatie behoorlijk verdeeld, met AI-ondersteuning als belangrijkste stip op de horizon.

Waar blijft de actie steken? Niet alleen op kosten en techniek, maar ook op aarzeling. Een derde (34%) weet dat modernisatie nodig is, maar durft de stap nog niet te zetten. Daarmee is de cirkel rond: de urgentie is hoog, de aanpak is bekend, en toch blijft de stap uit.